ΜΟΝΗ ΚΗΠΙΝΑΣ: Ένας αθέατος θρησκευτικός θησαυρός
Στο δρόμο για Καλαρρύτες ψηλά σε έναν κάθετο βράχο ύψους 40μ. περίπου και πάνω απο το φαράγγι που διαρρέει ο Καλαρρύτικος ποταμός υπάρχει ένας αθέατος θρησκευτικός θησαυρός. Η Μονή Κηπίνας αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου είναι χωμένη κυριολεκτικά στον βράχο έχοντας απεριόριστη θέα στις γύρω κορυφές. Η Μονή Κηπίνας σύμφωνα με την κτητορική επιγραφή χτιστηκε το 1349 και ανήκει στον μικρό οικισμό του Μυστρά (παλιό Αρμπορούσι ή Αρμπορίση).Η ιστορία της Μονής είναι ενδιαφέρουσα. Ο Σεραφείμ Βυζάντιος (Μητροπολίτης Άρτας 1864-1894) αναφέρει ότι κτίστηκε απο κάποιον επίσκοπο Γρηγόριο το 1212 . Η παράδοση όμως λέει ότι ιδρύθηκε το 1349 απο κάποιον καλόγερο της Μονής Βύλιζας ο οποίος ενοχλήθηκε επειδή δεν εκλέχτηκε ηγούμενος , πήρε τους οπαδούς του και έφυγε απο την Μονή αποφασισμένος να ιδρύσει δικό του μοναστήρι. Ψάχνοντας εντόπισαν την συγκεκριμένη τοποθεσία όχι μακριά απο την Μονή Βύλιζας. Η τοποθεσία τους άρεσε όταν είδαν τη σπηλιά στον βράχο επειδή την θώρησαν ασφαλή απο τις ληστρικές επιδρομές. Πράγματι αποδείχθηκε άριστη επιλογή γιατί ουδέποτε το μοναστήρι υπέφερε απο αυτές. Το πρόβλημα όμως ήταν στην κατασκευή. Η πρόσβαση στη σπηλιά ήταν σχεδόν αδύνατη. Το μόνο πέρασμα ήταν απο την πλευρά που υπήρχε μία χαράδρα πλάτους 6 μ. Με μία πρόχειρη ξύλινη γέφυρα κατάφεραν να περάσουν απέναντι και διαπίστωσαν έκπληκτοι ότι η σπηλιά συνεχιζόνταν αρκετά μέσα στο βράχο σε ένα βαθύ σπήλαιο. Κι αυτό γιατί η τρύπα αυτή ήταν κάποτε η κοίτη ενός υπόγειου ποταμού που άλλαξε πορεία απο σεισμό ή απο καθίζηση , γι’ αυτό και στους πρόποδες του βράχου όπου βρίσκεται το μοναστήρι βγαίνει άφθονο νερό. Τελικά παρά τις δυσκολίες κατάφεραν να χτίσουν αυτό το ωραίο μοναστήρι κάνοντάς το ασφαλές απο εξωτερικούς κινδύνους.

Η προσπέλαση του μοναστηριού γίνεται από ένα μικρό μονοπάτι στα ανατολικά του, λαξευμένο στο βράχο, το οποίο καταλήγει σε μικρή ξύλινη κρεμαστή γέφυρα πριν την είσοδο. Η γέφυρα ήταν και παραμένει κινητή και σηκωνόταν με μηχανισμό, έτσι ώστε το μοναστήρι να είναι απροσπέλαστο στους επίδοξους επιδρομείς, αφού δημιουργείται κενό τεσσάρων μέτρων στο γκρεμό.

Το όνομα, σύμφωνα με γλωσσολόγους, προέρχεται μάλλον από το σλάβικο «Κιπ», που σημαίνει εικόνα ή ζωγραφιά και την κατάληξη -ίνα, όνομα που πήρε αργότερα και ο γειτονικός οικισμός Αρμπορέσι, στα όρια του οποίου βρίσκεται το μνημείο. Μια άλλη εκδοχή για το όνομα αναφέρει ότι η Μονή οφείλει το όνομά της πιθανά στους κήπους που καλλιεργούσαν οι μοναχοί κάτω από αυτήν.Η σπηλιά αυτή κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας και της εθνικής αντίστασης αποτέλεσε κρησφύγετο των υπόδουλων Ελλήνων και των αντιστασιακών.

Μετά το 1917 η Μονή εγκαταλείφθηκε απο τους μοναχούς και λειτουργούσε μια με δυό φορές το καλοκαίρι. Αφύλακτη και εγκαταλειμένη όπως ήταν έγινε βορά των αρχαιοκάπηλων οι οποίοι το φθινόπωρο του 1997 έκλεψαν όχι μόνον τις παμπάλαιες εικόνες και κειμήλια μεγάλης αξίας, αλλά σήκωσαν και ολόκληρο το θαυμάσιο τέμπλο. Τα κλοπιμαία ποτέ δεν βρέθηκαν και πολύ καθυστερημένα σκέφτηκαν αυτοί που διαχειρίζονταν την Μονή να βάλουν κλειδαριές.

Η ιδιαιτερότητα της μονής είναι ότι από τη βόρεια είσοδο του πρόναου αρχίζει η είσοδος ενός σπηλαίου (μη επισκέψιμο) με διαδρομή μήκους 240μ. και μέγιστο ύψος 9 μ. το οποίο έχει εξερευνηθεί το 1956 και το 1993 από την Άννα Πετρόχειλου και τον Στέφανο Νικολαϊδη, μέλη του Σπηλαιολογικού Ελληνικού Εξερευνητικού Ομίλου.